Finansal Araçlar Standartları (Açıklama ve Örnek Uygulama)

Finansal araclar TMS 32 Finansal Araçlar: Sunum, TMS 39 Finansal araçlar: Muhasebeleştirme ve Ölçme, TFRS 7 Finansal Araçlar: Açıklamalar ve TFRS 9 Finansal Araçlar standartlarında düzenlenmiştir.

Bu standartlar aşağıda özetlenmiştir.

Finansal araç: Bir işletmenin finansal varlığı ile diğer bir işletmenin finansal borcunda ya da özkaynağa dayalı finansal aracında artışa neden olan herhangi bir sözleşmedir.

Finansal varlık: Nakit, başka bir işletmenin özkaynağına dayalı finansal araç, başka bir işletmeden nakit ya da başka bir finansal varlık almak için düzenlenen sözleşmeden doğan haklar.

Finansal borç: Başka bir işletmeye nakit ya da başka bir finansal varlık verilmesi için düzenlenen sözleşmeden doğan yükümlülük veya işletmenin özkaynağına dayalı finansal aracıyla ödenecek veya ödenebilecek olan sözleşmeler.

Özkaynağa (Hisse senedine) dayalı finansal araç: İşletmenin tüm borçları çıkarıldıktan sonra varlıklarında bir payı/hakkı gösteren sözleşmedir.

Gerçeğe uygun değer: Karşılıklı pazarlık ortamında, bilgili ve istekli gruplar arasında bir varlığın el değiştirmesi ya da bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutardır.

İhraççı ilgili finansal aracı ya da finansal aracın bileşenlerini ilk defa muhasebeleştirirken sözleşmedeki düzenlemelerin özüne uygun ve finansal borç, finansal varlık ve özkaynağa dayalı finansal araç tanımlarıyla uyumlu bir sınıflandırma yapmalıdır.

Bir finansal araca bağlı veya finansal borç unsuru teşkil eden faizler ve temettüler kâr ya da zararda gelir veya gider olarak muhasebeleştirilir.

Özkaynağa dayalı finansal araç sahiplerine yapılan ödemeler, işletme tarafından, her türlü gelir vergisi indiriminden arındırılmış olarak doğrudan özkaynaktan indirilerek muhasebeleştirilir. Özkaynak işlemlerinden kaynaklanan işlem maliyetleri, her türlü gelir vergisi indiriminden arındırılmış şekilde özkaynaktan indirilerek muhasebeleştirilir.

İşletmenin kendi hisse senedini satın alması

Her ne sebeple olursa olsun, bir işletmenin geri satın aldığı kendi hisseleri bir varlık olarak dikkate alınmaz.

İşletmenin, özkaynağına dayalı finansal araçlarını yeniden edinmesi durumunda, bu araçlar (işletmenin geri satın alınan kendi hisseleri) özkaynaktan düşülür.

İşletmenin özkaynağına dayalı finansal araçlarının alışından, satışından, ihracından ya da iptalinden dolayı kar veya zarara herhangi bir kazanç ya da kayıp yansıtılmaz.

Sınıflandırma

1. Gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlık ve finansal borçlar

Aşağıdaki koşullardan herhangi birisine sahip finansal varlık veya finansal borçlardır.

Yakın bir tarihte satmak veya geri satın almak  amacıyla edinilmiş finansal varlıktır,

Kısa dönemde kâr etmek amacıyla finansal araçlardan oluşan bir portföyün parçasıdır,

Bir türev üründür (finansal teminat sözleşmesi olan veya etkin bir finansal riskten korunma aracı olan türev ürünler hariç)

2. Satılmaya hazır finansal varlıklar: Satılmaya hazır olarak tanımlanan veya

               (a) kredi ve alacak,

               (b) vadeye kadar elde tutulacak yatırım veya

               (c) gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan finansal varlık olarak sınıflanmayan türev olmayan finansal varlıklardır.

3. Vadeye kadar elde tutulacak finansal yatırımlar: İşletmenin vadeye kadar elde tutma niyet  ve imkanının bulunduğu, sabit veya belirlenebilir nitelikte ödemeler içeren ve sabit bir vadesi bulunan türev olmayan finansal varlıklardır.
4. Kredi ve Alacaklar: Sabit veya belirlenebilir nitelikte ödemelere sahip olan, aktif bir piyasada işlem görmeyen ve türev olmayan finansal varlıklardır.

 

Tüm finansal varlıklar ilk muhasebeleştirilmelerinde GERÇEĞE UYGUN DEĞERLERİ ile ölçülürler.

Hangi sınıflandırmaya tabi olursa olsun finansal varlıklardan alınacak faiz ve temettüler ortaya çıktıkları dönemde gelir olarak tanınır.

Değerleme

GUD Farkı K/Z yansıtılacak olarak sınıflanan FV’lerin gerçeğe uygun değerlerindeki değişimler dönem kârı veya zararı ile ilişkilendirilirler.

Satılmaya hazır olarak sınıflanan FV’lerin gerçeğe uygun değerlerindeki değişimler özkaynaklar içinde izlenir.

Vadeye kadar elde tutulacak olarak sınıflanan FV’ler etkin faiz yöntemi itfa edilmiş maliyetlerinden değerlenir ve gerçeğe uygun değerlerindeki değişimler dikkate alınmaz.

Kredi ve alacaklar etkin faiz yöntemi itfa edilmiş maliyetlerinden değerlenir

Finansal borclar: Etkin  faiz yöntemiyle hesaplanan itfa edilmiş maliyetlerinden değerlenir.

(TFRS 9: Finansal Araçlar standardı erken uygulamayı seçmeyen işletmeler için 1 Ocak 2015 tarihinden itibaren geçerli olacaktır.)

ÖRNEK:

15 Eylül 2010’da piyasa çıkan 15 Eylül 2012 vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli (%10 oranla) 60.000 TL nominal tutarlı hazine bonosu için 15 Kasım 2010’da 62.500 TL ödeme yapan şirket 31 Aralık 2010 tarihinde bu finansal aracı nasıl değerleyecek ve kaydedecektir. (Şirket hazine bonosunu satılmaya hazır finansal varlık olarak değerlendirmektedir.)

İç verim oranına göre (XIRR) yapılan hesaplamada; 31 Aralık 2010 itibariyle iskonto edilmiş maliyet 63.861 TL olacaktır. Alım maliyeti ile iskonto edilmiş tutar arasındaki fark (63.861-62.500=1.361) finansal gelir olacaktır. Yıl sonunda hazine bonosunun gerçeğe uygun değerinin 65.000 TL olduğu düşünülürse, bu tutar ile yıl sonu yapılan değerleme arasındaki fark (65.000-63.861= 1.139) satılmaya hazır finansal varlık tutarı üstüne eklenerek özkaynaklar hesabında muhasebeleştiricektir.

31 Aralık 2010’da atılcak kayıt:

                         ----------------------------------------/---------------------------

Finansal yatırımlar      2.500

                                                Finansal gelir (kar-zarar hesabı)                                1.361

                                                Menkul kıymet değer artış hesabı(özkaynak altında)  1.139

                          ----------------------------------------/---------------------------